Nederlands - Grieks

De vorm is een grammatikale catagorie die over het algemeen weergeeft of de initiatiefnemer van een handeling, weergegeven door het werkwoord, het onderwerp is en of degene of datgene deze handeling ondergaat of erdoor beïnvloed wordt.

In het eerste geval, als het onderwerp van de handeling, omschreven door het werkwoord, degene is die het initiatief neemt, dan spreken we van een actief (bedrijvend) werkwoord. En in het tweede geval, als het onderwerp de handeling ondergaat of erdoor wordt beïnvloed hebben we te maken met een passief (lijdend) werkwoord.

In het MG hebben veel werkwoorden (niet alle) een 2de set vormen voor elke tijd, die de pasieve vorm uitdrukt.

• De bedrijvende (actieve) vorm (het onderwerp verricht de handeling)

• Tot de actieve vorm behoren de werkwoorden, die weergeven hoe het onderwerp handelt. De actieve werkwoorden onderscheiden zich als overgankelijk (transitief) en onovergankelijk (intransitief). De transitieve werkwoorden geven de handeling weer die het onderwerp bij een persoon, dier, ding of in een situatie verricht. De intransitieve vormen zijn de werkwoorden, waarvan de handeling van het onderwerp niet wordt weergegeven.

Voorbeeldzinnen met transitieve werkwoorden in de actieve vorm:

Voorbeeldzinnen met intransitieve werkwoorden in de actieve vorm:

---

• De medio-passieve vorm (Het onderwerp verricht de handeling bij zichzelf)

Enkele voorbeeldzinnen in de medio-passieve vorm:

---

• De lijdende (passieve) vorm, waarin het onderwerp de handeling ondergaat.

Enkele voorbeeldzinnen zijn:

Medio-passief en passief, zijn qua vorm gelijk, alleen de definitie ervan verschilt.

Ηet achtervoegsel (suffix) geeft de vorm aan. Bij de actieve vorm is dat «-ω / -ώ» en bij de passieve vorm «-μαι».

Tenzij bij werkwoorden met geen actieve vorm of bij werkwoorden met verschillende betekenissen in de bedrijvende en lijdende vormen, kan de passieve vormleer op drie manieren gebruikt worden nl.:

• Werkelijk passief, d.w.z. het grammaticale onderwerp is het lijdend voorwerp of degene die of datgene dat de handeling ondergaat, zodat de zin vervangen kan worden door een actieve zin zonder dat de betekenis veranderd:

• Wordt de handelende persoon weergegeven (werktuig), dan is het hoogst waarschijnlijk in een niet reële of abstracte vorm:

• Wordt de levend handelende persoon weergegeven, dan is het waarschijnlijk onbepaald:

• Als de levend handelende persoon bepalend wordt weergegeven, dan is het waarschijnlijk in het meervoud:

• Het minst waarschijnlijke gebruik van de werkelijke lijdende vorm is als de levend handelende persoon, in het enkelvoud, specifiek wordt vermeld. In dat geval is dat vaker te vinden in de meer officiële spreektaal, onder invloed van het katharevousa, dan in de alledaagse omgangstaal.

De werkelijke lijdende vorm wordt vaak gebruikt als de handelende persoon niet expliciet wordt vermeld.

---

• Wederkerend, d.w.z. een werkwoord waarbij de levend handelende persoon een handeling bij zichzelf verricht of met zijn of haar handeling laat zien dat de gevolgen ervan voor hem- of haarzelf zijn. Dit kan alleen met een actief werkwoord worden weergegeven bij bepaalde algemene werkwoorden, met behulp van een lijdend voorwerp «τον έαυτό του = hemzelf» of met een passief werkwoord zoals a.v.:

• Is de inhoud echter ondubbelzinnig (d.w.z. er is geen misverstand mogelijk) dan wordt alleen de lijdende vorm gebruikt:

• Er zijn enkele werkwoorden waarvan de passieve vorm alleen maar wederkerend kan zijn zoals «σηκώνω = heffen, oprichten, verrijzen» en «σηκώνομαι - opstaan (ik sta op)».
• Aan de andere kant is het echter mogelijk dat het ondubbelzinnige karakter van een zin, dat nomaal gesproken als wederkerend wordt geïnterpreteerd, als een oorzakelijke factor wordt gezien in een passende situatie, zodat een duidelijk omschreven betekenis moeilijk te herkennen is, zoals in «ξυρίζομαι = scheren (ik scheer mezelf)» en «ξυρίζομαι στόν κουρέα - ik wordt geschoren bij de barbier». Dan is de enige manier om ondubbelzinnige betekenis uit te drukken door «μόνος (μου) = mijzelf» toe te voegen:

---

• Wederkerig, d.w.z. als iemand of iets een wederwijdse relatie tot elkaar hebben en zolang de situatie duidelijk is kunnen onderwerpen die een handeling of actie bij elkaar verrichten, een passief werkwoord, meestal in het meervoud, gebruiken

• Als we een collectief zelfstandig naamwoord gebruiken, zoals een stel of een paar dan wordt uiteraard wel het enkelvoud van het werkwoord gebruikt:

• De interpretatie van een passieve werkwoordsvorm is in veel gevallen onafhankelijk van het tekstverband, maar wordt gekwalificeerd door het werkwoord zelf, zoals «βλέπεστε» niet veel anders kan betekenen dan jullie zien elkaar en «ακούγεστε» als jullie worden gehoord kan worden uitgelegd. Om echter onduidelijkheden te voorkomen kan de wederkerige betekenis met het zinsdeel «μεταξύ τους = tussen of onder» aangevuld worden na een actief en passief werkwoord:

• In sommige gevallen wordt het voorvoegsel «άλληλο-» met een actief werkwoord gebruikt om het wederkerige karakter van de uitdrukking weer te geven:

• Het voorvoegsel «άλληλο-» wordt normaal gesproken alleen gebruikt bij passieve werkwoorden in het meervoud:

• Alternatief kunnen wederkerige uitdrukkingen samengesteld worden door aan actieve werkwoorden, in het enkel- of meervoud, het zinsdeel «ο ένας τον άλλο = lett. de ene de andere» toe te voegen:

* wederkerend = terugkerend

** wederkerig = wederzijds

---

Niet alle werkwoorden behoren tot eenzelfde patroon. Veel werkwoorden komen slechts in een of twee modellen voor, terwijl voor anderen de samenhang tussen bedrijvend en lijdend en de betekenis van actie en ondergaan geen stand houdt.

Er zijn transitieve actieve werkwoorden, die geen passieve vorm hebben. De z.g. deponens zijn passieve werkwoorden met een actieve betekenis. Dan zijn er actieve werkwoorden die, als ze passief gebruikt worden, compleet van betekenis kunnen veranderen etc.

Vanwege al deze feiten moeten we de active en de passieve vormen beperken tot het officiele onderscheid tussen de uitgangen van de twee soorten werkwoorden en voortgaan om het diverse gebruik ervan aan te geven als het zich voordoet.

Hieronder volgen nog enkele werkwoorden (niet alle) die een uitzondering vormen incl. voorbeelden:

Werkwoorden, die een gevoel of begrip uitdrukken met een actieve uitgang, waarvan de betekenis niet actief is:

 

N.B.

Sommige van deze werkwoorden zoals ακούω, βλέπω en πονάω zijn transitieve werkwoorden. Daarvan kan πονάω ook intrasitief gebruikt worden in de betekenis van ik voel pijn en ακούω en βλέπω zelfs een passieve vorm hebben.

πεινώ en διψάω zijn intransitieve werkwoorden.

---

Sommige actieve transitieve werkwoorden kunnen een actie uitdrukken maar, hebben geen samenhangende passieve vorm:

Actieve transitieve werkwoorden, met een passieve vorm, die een andere betekenis krijgen:

---

De deponens zijn werkwoorden met alleen een passieve vorm, maar een actieve betekenis, zoals:

Voorbeelden «δέχομαι»:

Voorbeelden «εργάζομαι»:

Voorbeelden «έρχομαι»:

Voorbeelden «αισθάνομαι»:

---

Een van de functies van de passieve vorm is om het zinsdeel weer te geven dat samenhangt met het lijdend voorwerp van het actieve werkwoord, bv:

Als we de kernmerken van een zin veranderen, zoals in de b-zinnen, waardoor het lijdend voorwerp het onderwerp van de zin wordt, kan dat een aanleiding zijn tot gebruik van een passieve constructie met behulp van het voorzetsel «από».

• Uitgebreide uitleg van het voorzetsel «από»